Kredyt miał być „zwykły”, a okaże się darmowy? Głośny wyrok TSUE może dotyczyć również Ciebie

Na pierwszy rzut oka sprawa wydaje się techniczna. W rzeczywistości może dotyczyć ogromnej liczby osób, także mieszkańców Wschowy, Leszna, Głogowa czy okolicznych miejscowości.

Kredyt „na papierze” a kredyt w rzeczywistości

Przez lata mechanizm był bardzo podobny w większości banków. Klient podpisywał umowę na określoną kwotę, na przykład 50 tysięcy złotych. Problem w tym, że taka kwota często nigdy nie trafiała w całości do jego kieszeni. Część pieniędzy była od razu „zabierana” na prowizje, ubezpieczenia czy inne koszty. Do dyspozycji kredytobiorcy trafiało realnie mniej przykładowo 38 tysięcy złotych. Mimo to bank naliczał odsetki od całych 50 tysięcy.

Trybunał uznał, że takie działanie jest niezgodne z prawem unijnym. Oprocentowanie może być liczone wyłącznie od kwoty faktycznie wypłaconej klientowi, a nie od kosztów kredytu.

Kredytobiorca odzyska odsetki i opłaty okołokredytowe? 

Jak podkreśla radca prawny Jacek Firlej, od lat zajmujący się sporami z instytucjami finansowymi, w praktyce klient spłacał coś, czego nigdy nie dostał. 

– Wyrok jasno wskazuje, że bank nie może zarabiać na kwotach, które nie zostały udostępnione kredytobiorcy – podkręśla mec. Firlej. – To fundamentalna zmiana podejścia. I rzeczywiście skutki tego rozstrzygnięcia mogą wyjść daleko poza sam sposób liczenia odsetek.

Kredyt darmowy?

W tle pojawia się bowiem tzw. sankcja kredytu darmowego, uregulowana w ustawie z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (art. 45 tej ustawy). Jeżeli bank naruszy obowiązki informacyjne lub konstrukcja umowy jest wadliwa, konsument może żądać rozliczenia kredytu w szczególny sposób, a mianowicie zwraca wyłącznie kapitał, bez odsetek, prowizji i innych kosztów. W praktyce oznacza to, że kredyt staje się „darmowy”.

– Wyrok TSUE wzmacnia argumentację konsumentów. Jeżeli odsetki były naliczane od kwot, które nie zostały wypłacone, to w wielu przypadkach może to prowadzić właśnie do zastosowania sankcji kredytu darmowego – wyjaśnia mec. Firlej.

Choć sprawa rozstrzygnięta została na poziomie unijnym, jej skutki będą widoczne przede wszystkim lokalnie, w portfelach zwykłych ludzi, w tym osób ze Wschowy, Głogowa, Szlichtyngowej czy Sławy. Dotyczy to kredytów konsumenckich do kwoty 255 550 zł, branych często na remont, zakup sprzętu czy bieżące wydatki. Wiele z tych umów zawierano w lokalnych oddziałach banków albo przez Internet. Często bez świadomości, jak faktycznie liczony jest koszt kredytu.

Czy sądy w Polsce zmienią podejście?

Do tej pory orzecznictwo w sprawach tzw. kredytów darmowych było niejednolite. Część sądów podchodziła do roszczeń konsumentów z dużą ostrożnością. Sytuacja może się jednak zmienić. Zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa unijnego wykładnia dokonana przez TSUE wiąże sądy krajowe.

W praktyce oznacza to, że argumenty oparte na tym wyroku będą musiały być uwzględniane również przez polskie sądy.

Czy to początek nowej fali sporów z bankami?

Zdaniem mec. Firleja wiele wskazuje na to, że tak.

– Po wyrokach dotyczących kredytów frankowych to kolejny moment, w którym konsumenci zaczynają na nowo analizować swoje umowy – mówi mecenas. – W praktyce warto sprawdzić, czy w naszej umowie kredytu bank zawarł prowizję lub ubezpieczenie, a jeśli tak, to czy naliczał od niej odsetki. Jeśli tak, to wówczas otwiera to drogę do roszczeń. 

Artykuł został sporządzony we współpracy z r. pr. Jackiem Firlejem z FIROST Firlej & Ostaszewski Kancelaria Radców Prawnych sp. j. (https://kancelaria-firost.pl/).